(९० वर्षीय श्री दामोदरशरण उपाध्याय गुल्मीको सत्यवती गाउँपालिका जुहाङमा जन्मेर गुल्मी, मटिहानी (महोत्तरी), ऋषिकेश आदि स्थानमा अध्ययन गरी हाल भारतको पवित्र पुण्यभूमि वृन्दावनको परिक्रमा मार्ग साक्षीधामका नजिक अध्यात्म कुटीरमा बस्नुहुन्छ । निरन्तर शास्त्रसाधना गरिरहने श्री दामोदरशरण गुल्मी जुहाङका प्रसिद्ध पण्डित कृष्णप्रसाद आचार्य र मेनका देवीका सुपुत्र हुनुहुन्छ । उहाँको निवास वृन्दावनमा पुगेर उहाँका परिवारका सदस्यहरुसहित लक्ष्मीदेवी पन्थी, सङ्गीता उपाध्याय पौडेल, विद्या पन्थी समेतकोको उपस्थितिमा वृन्दावनको बसाइबारे धेरै कुराहरु भए । त्यस अवसरमा हाम्रो पुरुषार्थका सम्पादक शशि पन्थी द्वारा प्रस्तुत गरिएका जिज्ञासालाई लिएर दामोदरशरणले दिनुभएको आ नो जीवनको अनुभवसम्बन्धी कुराहरुलाई यहाँ संक्षेपमा प्रस्तुत गरिएको छ । – सम्पादक)
१. तपाईँको जन्म कहिले कहाँ भएको हो ?
ड्ड मेरो जन्म वि.सं. १९९४ सालको रामनवमीका दिन गुल्मीको जुहाङ भन्ने गाउँमा भएको हो । त्यो ठाउँ अहिले सत्यवती गाउँपालिकाअन्तर्गत पर्दछ ।
२. तपाईँका पिता–माताको नाम के हो नि ?
ड्ड मेरा पिताको नाम कृष्णप्रसाद आचार्य र माताको नाम मेनाका देवी हो । पिताजी पण्डित हुनुहुन्थ्यो । उहाँ कथावाचकको रूपमा प्रसिद्ध हुनुहुन्थ्यो । पिताजी पहिले बर्मामा बस्नुभएको रहेछ । म आठ वर्षको हुँदा माताजीको देहान्त भएको हो । मेरो मावल गुल्मीको ग्वादी भन्ने गाउँमा हो । अहिले अद्वैत संस्था रिडीका पीठाधीश ज्ञानेश्वर (देवेश्वर सरस्वती) ज्ञवाली मेरा जेठा मामाका छोरा हुनुहुन्छ । ३. तपाईँले कहाँ कहाँ बसेर पढ्नुभयो त ? ड्ड मैले २००७ सालदेखि २०१४ सालसम्म जनकपुर महोत्तरीको मटिहानीमा बसेर पढेको हुँ । त्यहाँ मैले मध्यमासम्म पढेको हुँ । त्यसपछि म भारतको उत्तराखण्ड ऋषिकेशमा बसेर पढेको हुँ । ४. तपाईँले पुराणहरुको वाचन र कथा प्रवचन त निकै गर्नुभयो होइन ? ड्ड गरेँ, धेरै नै पुराणहरु वाचन गर्ने र कथा भन्ने गरेँ । प्रवचन त कति गरियो कति, बताई साध्य छैन । गुल्मीका ग्वादी, रिडी, जुहाङ आदि ठाउँमा र पाल्पा जिल्लामा पाठ पारायण र कथा प्रवचन गरेँ । २०१८ सालमा रिडीमा १८ पुराण लगाएका थिए । त्यहाँ मैले पनि कथा भनेको थिएँ । बिहानै नित्यकर्म पूरा गरी व्यासासन चौकामा बसेर बिहानभरि पाठ गर्थेँ । १२ बजे मध्यान्हमा भोजन गरी दिनभरि कथा भन्थेँ । म पहिलेदेखि नै कान कम सुन्थेँ । चर्को
स्वरमा पाठ पढ्ने र कथा भन्ने गर्थें । त्यतिबेला माइकको व्यवस्था थिएन । मान्छेहरु बहिराको पाठ र कथा टाढासम्म सुनिन्छ भन्थे । बहिराले अरुलाई पनि आफूजस्तै ठानेर जोडसित कथा प्रवचन गर्छन् भनी चर्चा गर्थे । भारतको वृन्दावनमा आएर त झन् धेरै कथा प्रवचन गरँे । ५. तपाईँ कहिलेदेखि वृन्दावनमा बस्न थाल्नुभएको हो ? ड्ड म ४० वर्षदेखि वृन्दावनमा बसिरहेको छु । पिताजीको अन्त्येस्टि–काज–क्रिया पनि यहीँ गरेको हुँ । यहाँ धेरै कथा प्रवचनहरु गर्दै आएँ । मलाई धेरै मान्छेले चिन्छन् । अहिले त म बुढो भएँ – कथा प्रवचन मेरा छोरा गर्छन् । उनीलाई टाढा–टाढासम्म कथा प्रवचनका लागि बोलाउँछन् । म यहीँ नजिक केही क्षणका लागि सत्सङ्ग स्थल र मन्दिरहरुको दर्शनका लागि घरबाहिर निस्कन्छु । मैले स्तोत्रमन्त्र भनेको, पाठ गरेको सुनेर कोही कोहीले टीका लगाइदिई दान दक्षिणा पनि दिन्छन् । आज साँझ पनि यसो मन्दिरतिर गएर फर्कँदा एकजनाले ५०० रुपैयाँ मलाई चढाए । त्यो पैसा अहिले यी मेरै हातमा छ । मैले श्लोक भनिरहेको सुनेर केही कुरै नगरी मेरो हातमा दक्षिणाको रुपमा थमाइदिए । मैले पढेको सुनेर भक्त प्रभावित भएको मैले अनुभव गरेँ । वृन्दावनमा मान्छेलाई भोकै बस्नु पर्दैन । यहाँ निःशुल्क भण्डाराहरु चल्छन् । को कहाँबाट आएको हो सोधखोज गर्नु पर्दैन । बिहान ११ बजे र साँझ ७ बजे सधैंभरि भण्डारा चल्छ । जीवनभरि पनि खान पाइन्छ, एक पैसा लाग्दैन । यहाँ भगवान् श्रीकृष्णको कृपाले कोही भोको रहँदैन । भगवान् भक्त वैष्णवलाई खानको दुःख हुँदैन । त्यसैले त भगवान् श्रीकृष्णले भन्नुभएको छ –सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः । । ६. तपाईँले मेरा छोराले पनि प्रवचन गर्छन् भन्नुभयो । तपाईँको परिवारमा को को हुनुहुन्छ ? छोराछोरीहरु के कति छन् र कहाँकहाँ के के गर्दैछन् ? ड्ड मेरा एक छोरा र दुई छोरी हुन् । छोराको नाम हरिशरण बालव्यास र छोरीहरुको नाम वन्दना र विष्णुप्रिया हो । मेरो छोरा श्री हरिशरण उपाध्यायले छ वर्षको उमेरदेखि नै कथा वाचनको क्षेत्रमा प्रथम बालव्यासको रुपमा स्थापित भएर ख्याति प्राप्त गरेका छन् । सम्पूर्ण भारत वर्षमा उनको विचरण र प्रवास छ । आचार्य गरेका उनले अनेकौं शास्त्र, दर्शन र महाकाव्यहरुको अध्ययन गरेका छन् । छ वर्षदेखि अहिलेसम्म ५०० भन्दा बढी पटक श्रीमद्भागवत कथा, श्रीराम कथा र श्रीभक्तमाल कथाको रसास्वादन कथाप्रेमीहरुलाई गराइरहेका छन् । लेखनको क्षेत्रमा पनि उनी सिद्धहस्त छन् । उनले लेखेका ‘‘श्री राधाचरितामृतम्“, ‘‘श्रीकृष्णचरितामृतम्’’ जस्ता महाकाव्यहरु प्रकाशित भइसकेका छन् । यसका साथै “वैदेही की आत्मकथा’’, “रसोपासना’’, “वृन्दावनको भक्त’’, “पवन पुत्र की आत्मकथा’’, ‘‘राधा बाग में – श्री हित चौरासी“, ‘‘परम वियोगिनी विष्णु प्रियाजी’’, ‘‘भरत चरित, ‘‘चैतन्य चरित’’, ‘‘नारद भक्ति सूत्र’’, ‘‘अथ प्रेम माहात्म्य’’, ‘‘व्रज चौरासी कोस की यात्रा’’ आदि ग्रन्थहरु क्रमशः प्रकाशनमा आउने क्रममा छन् । भारतमा उनी सुप्रसिद्ध कथावाचक हुन् । उनी अहिले बिहारको दरभङ्गामा कथावाचनका लागि यजमानकहाँ गएका छन् । त्यहाँको कार्य पूरा गरेपछि उनी जनकपुरका महन्तले आयोजना गरेको उत्सवमा भाग लिएर वृन्दावन फर्कन्छन् । छोरीहरु पनि सत्सङ्गप्रेमी छन् । वन्दनाले भजन कीर्तन गर्छिन् । विष्णु प्रिया कथावाचनमा निपुर्ण छन् । मेरी धर्मपत्नी गोपीदासी मेरै सेवामा संलग्न छन् । बुहारी कमलाशरण हुन् । यिनी बुहारी तनुजाशरण उपाध्यायको नामले परिचित छन् । छोरा हरिशरण र बुहारी तनुजाशरणबाट जन्मेका दुई नातीहरु निम्बार्कशरण उपाध्याय र चैतन्यशरण उपाध्यायले अहिले पढ्दैछन् । ७. तपाईँ वृन्दावनमै बस्न किन रुचाउनुभयो ? ड्ड पहिले पहिलेका मानिसहरुले काशी, गया, कुरुक्षेत्र जस्ता ठाउँहरुलाई मुख्य मान्थे । हरिद्वार, ऋषिकेश, वृन्दावनतिर पनि साथी पाइए जाने भन्थे । म ऋषिकेशमा बसेपछि वृन्दावनमा आउने साथी भेटाएँ र यतै आएँ । वृन्दया वनम् वृन्दावनम् भएको छ । अर्थात् वृन्दाको वनलाई वृन्दावन भनिन्छ । समुद्रलाई वृन्दा भन्छन् । सबैको रक्षा गर्नेलाई पनि वृन्दा भन्छन् । यहाँ यमुना गङ्गाले वृन्दावनको फेरो लगाएकी छन् । सात समुद्रले यमुनाको स्तुति गर्छन् । पहिले अरु ठाउँ मुख्य थिए । अब वृन्दावन मुख्य भएको छ । विना पुण्य वृन्दावनमा मान्छे आउन्नन् । तपाईँहरु पनि पुण्यका प्रभावले यहाँ आउनुभएको छ । भगवान्को दर्शन गर्न सज्जनहरुको संगत गर्नुपर्दछ । पोखरीमा पानी नभएपछि चराहरु आउँदैनन् । वृन्दावन राधाकृष्णको पवित्र धाम भएको हुनाले यहाँ भक्तहरुको भिड लाग्दछ । वृन्दावनमा राधाको जन्मभूमिलाई बर्साना भनिन्छ । कृष्णले मुरलीमा राधे राधे गाउनुहुन्छ । रा भनेका कृष्ण हुन् । धा भनेकी प्यारी हुन् । रा उच्चारण गर्दैमा धा भन्न नपाउँदै कृष्ण दौड्छन् । धा भनेको प्यारी भनेर दौडेको हो । कबीरले काशीमा राम राम सीताराम भन्छन् । यहाँ वृन्दावनमा सबैले राधे राधे भन्छन् । यमुनाको आश्रयमा बस्न उत्तम लागेर मैले यहाँ बस्न रोजेको हुँ । यमराज या धर्मराज र यमुना सूर्यका छोराछोरी हुन् । विश्राम घाटमा कृष्णले कंशलाई मारेर आराम गरेको हुनाले त्यस घाटको नाम विश्रामघाट भएको हो । बाँके विहारीको मन्दिर नजिकै मोती झिल छ । वृन्दावनमा बस्दा चार कुराहरु मुख्य हुन्छन् ः–
श्रीमद् वृन्दावने रम्ये सारमेतत् चतुष्टयम् सतांसङ्गो (१) हरेर्भक्ति (२) रजस्पर्शश्च (३)यामुनम् (४)
यमुनाको आश्रयमा बस्न पाउँदा जीवन धन्य बन्छ । यमुना विनाको वृन्दावन हुन सक्दैन । बाँके विहारीको मन्दिरमा बिहानमा श्रृङ्गार आरती हुन्छ । आरती भनेको प्रेम हो । यहाँ ठाडो टीका लगाउँदा, तुलसी ग्रहण गर्दा भगवान्को भक्त भइन्छ । वृन्दावन भगवान्का भक्तहरुको वासस्थान पनि हो ।
अक्षरहरु अजरामर हुन्छन् । अक्षरबाट शब्द बन्छन् । शब्दहरु वाक्यमा उनिएर पुस्तकमा रहन्छन् । पुस्तकमा मान्छेका ज्ञान, अनुभव सभ्यता, संस्कृति, इतिहास, कला र साहित्य अजरामर बनेर रहन्छन् । पठन संस्कृति बढाऊँ, ज्ञानी, सभ्य, दक्ष र सुसंस्कृत मान्छे बनौं ।